WINTERSWIJK – In Winterswijk zijn zondag voor de vijfde keer Stolpersteine geplaatst ter nagedachtenis aan Joodse inwoners die tijdens de Tweede Wereldoorlog werden gedeporteerd en vermoord. Op drie locaties in het dorp werden in totaal 27 herinneringsstenen gelegd voor voormalige bewoners die slachtoffer werden van de Holocaust.
Winterswijk herdenkt vermoorde Joodse inwoners met 27 nieuwe Stolpersteine. – Foto: Winterswijk
De Stolpersteine werden geplaatst aan het Weurden, de Kreilstraat en de Misterweg. De messing gedenkstenen liggen voor de voormalige woningen van de slachtoffers en herinneren voorbijgangers aan de mensen die daar ooit woonden, leefden en uiteindelijk door de nazi’s werden weggevoerd.
De herdenking begon met een bijeenkomst in de synagoge aan de Spoorstraat. Mirjam Schwarz van de Joodse gemeente Winterswijk benadrukte het belang van het levend houden van de verhalen achter de namen.
“Door het leggen van de Stolpersteine gedenkt Winterswijk haar Joodse inwoners, de dorpsgenoten die hier woonden, werkten en leefden. Zij werden buitengesloten, vervolgd en vermoord om wie ze waren.”
Verhalen achter de namen
Bij iedere locatie werd stilgestaan bij de levens van de voormalige bewoners. Zo werden aan het Weurden vijf Stolpersteine gelegd voor het gezin Humberg, dat in 1943 als een van de laatste Joodse gezinnen uit Winterswijk werd gedeporteerd.
Aan de Misterweg werden onder meer acht stenen gelegd voor de familie Gans. Hun deportatie werd enkele maanden uitgesteld omdat moeder Martha zwanger was van haar vierde kind. Kort na de geboorte van zoon Harry werd het gezin alsnog gedeporteerd. Harry werd 184 dagen oud.
Ook aan de Kreilstraat werd een persoonlijk familieverhaal gedeeld. Leny Friedheim-de Leeuw vertelde over haar grootouders Marcus de Leeuw en Elisabeth de Leeuw-Mesritz. Na het uitspreken van het joodse rouwgebed, het kaddisj, werden de twee Stolpersteine door hun kleinkinderen geplaatst.
“Nu heb ik ze weer een gezicht kunnen geven. Door de Stolpersteine zijn ze weer samen,” vertelde Friedheim-de Leeuw.
Onderdeel van bredere herdenking
Burgemeester Baukje Dijkstra stond tijdens de herdenking stil bij de verantwoordelijkheid om de geschiedenis zichtbaar te houden.
“De vervolging begon niet pas in Westerbork of in de vernietigingskampen. Die begon veel dichterbij, hier in Winterswijk,” zei zij. “Daarom moeten we blijven gedenken. Blijven herinneren. En blijven stilstaan bij de verhalen achter deze Stolpersteine.”
Het plaatsen van de Stolpersteine is onderdeel van een groter herdenkingsproject van de gemeente Winterswijk. Op initiatief van de gemeenteraad worden uiteindelijk meer dan 200 Stolpersteine gelegd voor alle vermoorde Joodse inwoners van Winterswijk. Het project volgt op onderzoek naar het handelen van de gemeente tijdens en na de Tweede Wereldoorlog.
Geschreven door Sven Dimmendaal
Mail ons!
Heb jij een tip of opmerking? Mail naar de redactie: redactie@1achterhoek.nl.